Tơ Hồng Vương Vấn (Hồ Biểu Chánh)

https://thuviensach.vn

7ѫ hӗng vѭѫng vҩn

+ӗ BiӇu Chánh

Ĉ2ҤN THӬ NHӬT

(1) GÂY CUӜC TÌNH DUYÊN

ThӃ cuӝc vҫn xây, hӃt suy tӟi thҥnh, nhѫn quҫn tҩn hoá, ÿәi cӵu ra tân. Ĉó là ÿӏnh luұt dƭ nhiên, dҫu muӕn dҫu không, ai ai cNJng phҧi chӏu, không làm sao sӱa ÿѭӧc. Nhӟ lҥi mà coi, sau khi ÿánh phá ÿҥi ÿӗn Chí Hòa rӗi, binh ÿӝi Pháp lҫn lҫn xâm chiӃm tҩt cҧ sáu tӍnh cӫa ÿҩt Gia Ĉӏnh. Tӯ hҥng nông phu cho tӟi nhà hӑc thӭc thҧy ÿӅu tӭc Wӫi mà quay ÿҫu trông vӅ Phú Xuân, thì triӅu ÿình im lìm dѭӡng nhѭ bӓ xөi, còn chóng mҳt ngó vào ÿám anh hùng nghƭa sƭ thì các cө Trѭѫng Công Ĉӏnh, NguyӉn Trung Trӵc, Thiên hӝ 'ѭѫng, Thӫ Khoa Huân lҫn lѭӧt thҩt bҥi tiêu tan. Ĉӭng trѭӟc ngã ba ÿѭӡng nhѭ vұy ÿó, phҧi ÿi ngã nào ? NӃu cѭѫng quyӃt giӳ nӅn nӃp FNJ thì lҩy chi mà nѭѫng níu, còn nӃu ÿәi thái ÿӝ cho xuôi dòng thì lӛi vӟi tә tiên, mà cNJng thҽn vӟi cây cӓ. Trong lúc dân trí ÿѭѫng phân vân nhѭ vұy, nhà cҫm quyӅn Pháp khôn ngoan, nên chăm lo gây thiӋn cҧm vӟi nhân dân. Ngѭӡi ta biӃt thâu phөc ÿҩt ÿai thì dӉ, nhӭt là gһp xӭ không có binh ÿӝi tә chӭc hoàn bӏ; còn thâu phөc nhѫn tâm là ÿLӅu rҩt khó khăn, phҧi ÿәi thay Yăn hoá, phҧi ung ÿúc tâm hӗn, mҩy viӋc ÿó phҧi dày công phu, phҧi nhiӅu thӃ kӹ, thì mӟi làm ÿѭӧc. 0ӟi chiӃm trӏ ÿҩt Nam ViӋt, nѭӟc Pháp phҧi bұn lo nhiӅu nӛi: - Lo chia 6 tӍnh cNJ ra làm 20 hҥt mӟi, rӗi ÿһt quan Tham biӋn ӣ mӛi hҥt ÿһng sҳp ÿһt cѫ quan hành chánh cho phù hҥp vӟi cách cai trӏ mӟi mà không ÿөng chҥm ÿӃn phong hoá cә truyӅn; - Lo xây dӵng an ninh cho nhѫn dân ÿѭӧc lҥc nghiӋp an cѭ, tӯ thành thӏ vô tӟi ÿӗng bái; - Lo tә chӭc ÿѭӡng giao thông cho tiӋn bӅ mұu dӏch. Tuy phҧi gҩp rút xây nӅn hành chánh, ngѭӡi Pháp cNJng không bӓ dҽp vҩn ÿӅ thâu phөc nhѫn tâm. Nhӳng ngѭӡi sӕng trong nҩy năm cuӕi cùng cӫa thӃ kӹ 19, là khoҧng tӯ năm 1895 tӟi năm 1900, ai cNJng nhұn Pháp mӟi chiӃm trӏ Nam ViӋt có 30 năm mà ÿã khӣi công xây dӵng mӝt nӅn văn hoá mӟi ÿӇ hѭӟng dүn tâm hӗn ViӋt Nam quay vӅ phía Âu Tây. 0ӟi lúc ҩy mà ÿã: a) Có mҩy ngѭӡi viӋt thông minh ÿѭӧc chӑn lӵa ÿem qua Pháp mà giáo hoá. Ҩy là các cө DiӋp văn Cѭӡng, Trѭѫng Minh Ký, Bùi quang Nhѫn, Bùi quang Chiêu, NguyӉn trӑng Quҧng. b) Cho xuҩt bҧn Gia Ĉӏnh Báo vӟi Thông Loҥi khóa trình, lҥi còn cho in nhiӅu loҥi sách ÿӇ phә thông chӳ quӕc ngӳ, do các cө Trѭѫng Vƭnh Ký, Trѭѫng Minh.Ký và HuǤnh Tӏnh Cӫa chăm nom. c) 0ӣ trѭӡng Thông Ngôn (Collège des Interprètes) ÿӇ cho nhӳng cө ÿi hӑc bên Pháp trӣ vӅ hiӋp vӟi mҩy cө nho hӑc uyên thâm dҥy các quan Tham BiӋn, các nhân viên hành chánh và các sƭ quan trong Hҧi Quân và Lөc Quân hӑc tiӃng ViӋt, mà cNJng dҥy luôn sӱ ký cùng phong hoá cӫa ngѭӡi ViӋt nӳa. Mà ÿLӅu cҫn yӃu cӫa ngѭӡi Pháp trong lúc ҩy là phҧi có nhiӅu ngѭӡi bәn thә phө sӵ trong chӭc vө thông ngôn, ký lөc, ÿӇ giúp các ngành hành chánh cùng công thѭѫng. Muӕn cho ÿѭӧc thӓa mãn nhu cҫu khҭn cҩp này, ngѭӡi ta phҧi lo lұp liӅn: a) 0ӝt trѭӡng sѭ phҥm trung ÿҷng tҥi Sài gòn ÿӇ ÿào tҥo giáo viên ÿay các trѭӡng Vѫ ÿҷng ӣ mҩy hҥt.

https://thuviensach.vn

b) 0ӝt trѭӡng trung hӑc phә thông, phân làm hai chһng, bҳt ÿҫu hӑc tҥi Mӻ Tho hai năm rӗi lên Sài gòn hӑc tiӃp hai năm nӳa mӟi ÿѭӧc bә dөng làm thông ngôn, ký lөc. Hӑc sinh hai trѭӡng này ÿӅu ÿѭӧc hѭӣng hӑc bәng, nghƭa là ÿѭӧc nhà trѭӡng nuôi ăn, ngӫ và phát quҫn áo, giày nón, khӓi trҧ tiӅn chi hӃt. c) /ҫn lѭӧt mӣ trѭӡng sѫ ÿҷng Pháp ViӋt tҥi châu thành các hҥt ÿӇ cung cҩp cho trrѭӡng Trung hӑc Mӻ Tho. Nhà trѭӡng Pháp thì sӕt sҳn xây nӅn giáo dөc mӟi, nhѭng nhѫn dân Nam ViӋt coi bӝ Kүng hӡ1, chѭa quyӃt yӇm cӵu nghinh tân. Vì dân trí còn lѫ lӱng nhѭ vұy, nên nhӳng trѭӡng tân hӑc mӣ ra không ÿѭӧc dân chúng hoan nghinh cho lҳm, thành thӱ nhà nѭӟc tӕn công tӕn Fӫa rҩt nhiӅu, mà mӛi năm trѭӡng sѭ phҥm chӍ ÿào tҥo chӯng 30 giáo viên, còn trѭӡng Trung Kӑc Chasseloup-Laubat ÿào tҥo lӕi 50 thông ngôn, ký lөc. Không phҧi ngѭӡi ViӋt Nam không ham hӑc nên trѭӡng tân hӑc lұp ra không ÿѭӧc thҥnh phát. Không phҧi vұy. Ngѭӡi ViӋt ham hӑc lҳm chӟ. Hӑ hүng hӡ vӟi tân hӑc nhѭng hӑ Yүn hăng hái vӟi nho hӑc luôn luôn. Ҩy là hӑ thӓa thích món ăn tinh thҫn cNJ cӫa …