Hãy Trả Lời Em Tại Sao? - Tập 4 (Arkady Leokum)

https://thuviensach.vn

Biểu ghi biên mục trước xuất bản được thực hiện bởi Thư viện KHTH TP.HCM

Hãy trả lời em tại sao?. T.4 / Đặng Thiềân Mẫn d. - T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2009. 204tr. ; 19cm. 1. Khoa học thường thức. 2. Hỏi và đáp. I. Đặng Thiên Mẫn d.

001 -- dc 22 H412

https://thuviensach.vn

5

Chương 1

Thân thể con người

Xương của tai làm bằng những chất gì?

Sức mạnh của bộ xương người bình thường, mạnh khỏe

thật đáng kinh ngạc. Nói rằng bộ xương của ta có sức mạnh

gấp 2 lần một cây sồi đủ tuổi thì không phải là nói ngoa đâu.

Xương cần phải cứng, mạnh vì nó chính là bộ khung

nâng đỡ cho cả cơ thể con người. Xương có hình dạng,

kích cỡ khác nhau tùy theo nó là xương của loài động vật

nào và cũng tùy chức năng của xương đó. Cá và chim nhỏ

có xương nhỏ xíu và nhẹ. Xương voi thì to và nặng tới vài

trăm kí.

Tuy nhiên, dù là xương gì, của loài động vật nào thì cấu

tạo của xương vẫn giống nhau. Xương là một chất liệu cứng,

có màu trắng xám, trong đó khoảng 2/3 là thành phần vô

cơ tức là chất khoáng, đặc biệt là chất phốt phát vôi. Nhờ

chất này, xương trở nên cứng, nhưng đồng thời nó cũng

làm cho xương hóa giòn hơn. Thành phần khác nữa của

xương là các chất hữu cơ. Các chất này làm cho xương

1

https://thuviensach.vn 6

bền nhờ đó khó bị gãy bể. Ở một vài loại xương có chất

béo - tức là tủy - và là chất hữu cơ có giá trị dinh dưỡng

cao. Trong xương cũng có một ít nước, dường như nước

này giảm đi khi cơ thể trở nên già. Khi bị khô đi như vậy

và vì chất khoáng tăng lên, xương hóa ra giòn, dễ gãy, bể,

đồng thời khi gãy thì xương rất lâu lành.

Nếu bạn bị gãy xương cánh tay chẳng hạn thì phải sắp

đặt lại cho đúng khớp và bó chặt nó để giữ nguyên vị trí,

đồng thời cánh tay không cử động, nhờ đó xương sẽ tự

hàn lại với nhau. Khi lành rồi thì cánh tay sẽ cử động lại

bình thường.

Xương tự hàn lại với nhau nhờ những tế bào gọi là

nguyên bào xương. Những tế bào này tiết ra chất vôi làm

cho chỗ gãy hàn dính cứng lại với nhau. Cũng chính những

tế bào này giúp cho sự tăng trưởng tự nhiên của xương.

Ngoài ra, trong xương còn có tế bào gọi là nguyên bào hủy

xương tách bỏ những mô già, nhờ đó xương tăng trưởng.

Quá trình vừa tách bỏ vừa phát sinh thay thế thường xuyên

diễn ra trong xương, nhờ đó xương không bị hao mòn.

Calcium là chất liệu gì?

Cơ thể của một người trung bình chứa khoảng 1,5kg

chất calcium. Hầu hết calcium này tích tụ ở xương. Cal-

cium - hay can xi - là thành phần cấu tạo đặc biệt của

2

https://thuviensach.vn

7

xương. Ta có thể so sánh các chất cấu tạo xương với các

chất cấu tạo thành hồ bê tông. Xương có một loại sợi là

“collagen”. Loại sợi này giống như sợi thép dẻo làm “cốt” cho

bê tông. Chất can-xi tạo thành một lớp do các sợi này kết lại.

Chất can-xi trong xương sẽ thay đổi khi ta trở nên già.

Những năm đầu tiên của cuộc đời, lúc ta còn là đứa bé,

xương của ta chứa rất ít can-xi, và do đó, xương lúc đó rất

“dẻo”. Đứa trẻ dễ uốn éo đủ kiểu mà xương chẳng hề hấn

gì. Lần lần, đến khoảng tám mươi tuổi, xương người ta lúc

đó gồm tới 80% là chất can-xi. Do đó rất dễ gãy, bể.

Một trong những lý do khiến trẻ em nên uống nhiều

sữa là vì sữa là một thực phẩm lý tưởng chứa chất

can-xi, và tất nhiên, trẻ em cần nhiều can-xi để phát triển

xương. Trong khoảng 1 lít sữa bò có tới 2 gam can-xi. Phô

ma, bơ, yaourt cũng cung cấp nhiều can-xi. Ở những địa

phương mà chất can-xi hiếm, khó kiếm thì hàm răng của

cư dân vùng đó hay bị hư răng và gãy xương.

Nguyên nhân thông thường của chứng thiếu can-xi

là do can-xi trong nước uống đã bị khử, làm cho nước

trở nên “cứng” vì có hòa tan nhiều muối vô cơ. Nước

cứng làm cho xà bông không ra bọt. Chất can-xi trong

nước cứng bị hóa hợp với acid và muối trong xà bông

tạo nên một hợp chất không hòa tan. Sự kiện chất

can-xi trong nước uống bị phân hủy có ảnh hưởng xấu đến

thực phẩm được nấu trong nước đó. Nếu nước có nồng độ