Hãy Trả Lời Em Tại Sao? - Tập 5 (Arkady Leokum)

https://thuviensach.vn

Biểu ghi biên mục trước xuất bản được thực hiện bởi Thư viện KHTH TP.HCM

Hãy trả lời em tại sao?. T.5 / Đặng Thiên Mẫn d. - T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2009. 248tr. ; 19cm. 1. Khoa học thường thức. 2. Hỏi và đáp. I. Đặng Thiên Mẫn d.

001 -- dc 22 H412

https://thuviensach.vn

5

Chương 1

Loài vật

sống như thế nào?

Loài vật có thể hiểu nhau không?

Nếu “hiểu” ở đây có nghĩa là cảm thông, nắm được cái “ý”

của nhau qua thanh âm, cử chỉ... thì câu trả lời là CÓ! Nếu

có nghĩa là trò chuyện với nhau, trao đổi cho nhau tình ý

của mình - như con người đã làm - thì câu trả lời là KHÔNG!

Ngay với con người, ngôn ngữ không phải là phương

tiện truyền thông duy nhất. Ta có cách và có thể biểu đạt

sự giận dữ bằng lời nói lớn và gay gắt, bằng điệu bộ hung

hăng, bằng nét mặt, sắc diện... Ta nhún vai để biểu đạt sự

coi thường, sự không chấp nhận. Ta lắc đầu hay gật đầu

để biểu lộ sự bất ưng hay ưng thuận... Nghĩa là bằng nhiều

cách lắm. Trong khi đó, những thanh âm và cử chỉ của loài

vật thì rất nghèo nàn. Có thể có nhiều ý, tình chỉ được biểu

đạt chung trong một tiếng hót, tiếng gầm, hay một điệu bộ.

Khi gà mẹ lớn tiếng “túc túc” và xòe cánh ra thì lũ gà

con hiểu đó là hiệu báo của sự đe dọa nguy hiểm. Khi một

con ngựa hí và vỗ móng xuống đất thì những con ngựa

1

https://thuviensach.vn 6

khác nhận ra được “điệp thư”. Một số giống vật có thể theo

những dấu chỉ mong manh hoặc dấu hiệu mơ hồ do con

vật khác phát ra. Khi có một con chim bay vụt lên cành cây

cao chỉ để mở rộng tầm quan sát thì các con khác không

bay lên theo hoặc không chuyển dịch. Nhưng khi bay lên

theo cách nào đó, cả bầy nhìn thấy đó là dấu hiệu phải bay

đi, là cả bầy bay đi.

Giống chó có khá nhiều cách. Nó không chỉ sủa mà

còn tru, gầm gừ, ư ử, rên rỉ. Nó có thể nhe răng, chĩa vuốt,

cào. Các con chó khác hiểu được ý nghĩa của những âm,

những điệu bộ đó.

Loài vật truyền thông cho nhau không chỉ bằng âm thanh,

cử động mà còn bằng mùi. Hầu hết giống vật sống thành

bầy đều dựa vào mùi để quần tụ với nhau. Và ta đã quá rõ

là giống chó có tài ngửi mùi thính như thế nào.

Khỉ được coi là thông minh nhất trong loài vật. Vậy mà

thật sự chúng cũng chẳng có “ngôn ngữ” rành rẽ hơn loài

vật khác. Chúng có thể phát ra nhiều âm, nhiều thanh và

https://thuviensach.vn

7

dùng được cả nét mặt để truyền thông sự giận dữ, sự đói

khát, sự vui khoái. Nhưng chúng không có được ngôn ngữ

như con người.

Khác với loài người có thể học nói, học một thứ ngôn ngữ

khác, loài khỉ và các loài vật khác không cần học, nhưng do

bản năng, có thể “nói” được ngôn ngữ của loài nó. Chúng

có thể bắt chước - và khá giống - một vài âm hoặc thanh

hoặc cách biểu đạt nào đó không phải là của riêng chủng

loại nó.

Tuy nhiên, loài chim có thể học cách hót, ít ra phần nào.

Con chim sẻ bay lộn trong bầy chim yến đã cố để hót như

chim yến. Nó đang học lộn tiếng chăng?

Loài vật có biết cười, biết khóc không?

Nếu có một con vật cưng - như con chó, con mèo chẳng

hạn - có lẽ bạn sẽ quyến luyến nó, lần lần bạn cảm thấy nó

cứ như “người” vậy. Nghĩa là bạn bắt đầu tưởng nó biết biểu

cảm theo cách con người như khóc, cười.

Bạn tưởng vậy mà hóa ra không phải vậy. Khóc, cười

là cách biểu cảm đặc trưng của con người mà không một

loài vật nào có thể có được. Tất nhiên, bạn biết, con vật

có thể rên rỉ, thút thít khi nó bị thương, nhưng nhỏ lệ để

biểu cảm những nỗi đau đớn, xót xa thì không, không thể.

2