Cuộc Phiêu Lưu Cuối Cùng Của Feynman (Ralph Leighton)

https://thuviensach.vn

Chủ biên

PHẠM VĂN THIỀU

VŨ CÔNG LẬP

NGUYỄN VĂN LIỄN

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TP.HCM THỰC HIỆN General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Leighton, Ralph Cuộc phiêu lưu cuối cùng của Feynman / Ralph Leighton; Nguyễn Trần Hương Ly, Nguyễn Văn Liễn dịch. - T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2014. 277 tr. ; 21 cm. Nguyên bản : Tuva or bust! : Richard Feynman's last journey. 1. Feynman, Richard P., Richard Phillips, 1918-1988 -- Du hành -- Liên Bang Nga -- Tuva 2. Nhà vật lý -- Hoa Kỳ -- Tiểu sử. 3. Tuva (Nga) -- Mô tả và du lịch. I. Nguyễn Trần Hương Ly. II. Nguyễn Văn Liễn. III. Ts: Tuva or bust! : Richard Feynman's last journey.

915.75 -- dc 23 L529

TUVA OR BUST!: RICHARD FEYNMAN’S LAST JOURNEY. Copyright © 2000, 1991 by Ralph Leighton All rights reserved. Bản tiếng Việt © NXB Trẻ, 2014

https://thuviensach.vn

M ở đ ầu - 5

Mở đầu

Richard Feynman (1918-1988) là giáo sư vật lý nổi tiếng của Viện công nghệ California (California Institute of technology – Caltech) từ những năm đầu thập kỷ năm mươi tới cuối thập kỷ tám mươi. Sau khi nhận bằng tiến sĩ ở Princeton, ông được mời tham gia Dự án Manhattan (Manhattan Project) ở Los Alamos. Để tiêu khiển, ông đã rèn luyện kỹ năng mở khóa két – để rồi một lần ông đã mở cả một bộ khóa hiểm lưu giữ toàn bộ bí mật về bom nguyên tử – rồi để lại mấy chữ nguệch ngoạc bằng mực đỏ, chỉ ra sự lỏng lẻo trong công tác an ninh ở dự án tối mật nhất của chính phủ1.

Gần cuối đời, Feynman lại được chính phủ nhờ cậy, lần này là tham gia vào Ủy ban Rogers, điều tra vụ thảm họa tàu vũ trụ con thoi Challenger. Một lần nữa, ông tự tiêu khiển theo cái cách gây sốc cho toàn giới quyền uy: trước công chúng ông đã dùng kẹp gắp một vòng đệm cao su bỏ vào cốc nước đá. “Thí nghiệm nhỏ” này của ông cho thấy cao su mất tính đàn hồi ở nhiệt độ thấp, qua đó bóc trần âm mưu tung hỏa mù của NASA và chỉ ra nguyên nhân chính dẫn đến thảm họa2.

1. Kỳ tích này và các kỳ tích khác được kể trong “Feynman, Chuyện thật như đùa”, NXB Trẻ 2012 2. Các trải nghiệm của Feynman ở Washington được kể lại trong “What Do You Care What Other People Think? (Quan tâm làm gì những điều người khác nghĩ?)”, W.W.Norton 1988

https://thuviensach.vn

6 - R I C H A R D F E Y N M A N

Vì Feynman là đồng nghiệp của cha tôi, người đã biên tập bộ sách Các bài giảng về Vật lý của Feynman,1 nên thi thoảng ông ghé thăm nhà chúng tôi. Khi tôi còn học trung học, anh bạn nhạc Thomas Rutishauser của tôi tình cờ cũng có mặt trong một lần ghé thăm của ông. Nghe nói Feynman là một tay trống điệu nghệ, chúng tôi đã mời ông cùng chơi.

“Tôi không mang theo trống”, ông ấy nói.

“Không sao”, tôi nói. “Ông có thể dùng một trong mấy cái bàn nhỏ ở đây”.

Thích thú với âm thanh của mấy cái bàn, và cũng có thể bị thu hút bởi giai điệu mà tôi và Tom đang chơi, vị giáo sư đã kéo một cái bàn về phía mình và cùng chơi. Và thế là bắt đầu những quãng thời gian hạnh phúc nhất trong đời tôi: ba chúng tôi thường gặp nhau hằng tuần để chơi trống – trên bàn, trống bongo và trống conga – xen giữa là những phút giải lao và Feynman thường kể về một trong những cuộc phiêu lưu kỳ thú của mình2.

Khoảng mươi năm về trước, chính tôi đã tham gia một trong những cuộc phiêu lưu ấy. Mặc dù không luôn đồng hành với “nhân vật tò mò” (như Feynman thích tự mô tả mình), tôi cũng dần dần bị nhiễm tính đam mê cuộc sống ở mọi cung bậc của ông ấy – nhất là niềm đam mê những điều bất ngờ. Thực ra, hầu hết những gì xảy ra trong cuộc tìm kiếm đã không giúp chúng tôi tiến gần hơn tới mục tiêu của mình. Nhưng, nếu chúng tôi không khởi phát chuyến đi thì chúng tôi sẽ bỏ lỡ tất cả.

1. Xuất bản bởi Addison-Wesley 1964 và tái bản 1969 2. Băng cassette và đĩa CD tái hiện các buổi chơi trống và kể chuyện như vậy đã được sản xuất trong một dự án từ thiện của tác giả và kỹ sư Tohru Ohnuki