Văn hóa phục hưng và chinh phục những miền đất mới

Lời mở đầu

Trước và sau năm 1500, lịch sử th ế giới bước vào giai đoạn đầu của thời kì cận đại. Cuối th ế kỉ 13, nước Y dấy lên phong trào văn hóa mới với tên gọi “Phong trào văn hóa Phục Hưng”. Những nhân vật tiêu biểu cho phong trào này đã thách thức các quan niệm hủ bại thời trung cổ, thổi vào văn học và nghệ thuật những luồng gió mới. Khoảng năm 1500, các quan niệm của văn hóa Phục Hưng không những trở thành tư tưởng chủ đạo mới của nước Y mà còn lan rộng và phát triển như vũ bão khắp châu Au. Mục đích của chủ nghĩa nhân văn thời kì này nằm ở chỗ nó muốn tạo ra những niềm hạnh phúc “trần th ế” và thực tế. Nó đánh thức loài người đang mê man sau đêm trường trung cổ, khích lệ con người thực hiện ước mơ bằng chính nỗ lực của bản thân.

Chịu ảnh hưởng của văn hóa Phục Hưng, lãnh đạo tôn giáo Martin Luther người Đức và John Calvin người Thụy Sĩ đã khới mở cuộc cách mạng tôn giáo sâu rộng, phê phán nền thống trị đen tối của giáo hội Công giáo, lí giải lại nguyên tác Kinh T hánh và giáo lí nguyên thuỷ của đạo Cơ Đốc, mở ra con đường thiết lập Tân giáo. Cuộc cải cách tôn giáo này đã khiến lục địa châu Au chia năm xẻ bảy, mỗi lực lượng tôn giáo cát cứ một phương, đặt dấu chấm hết cho sự thống nhất tôn giáo tại châu Au.

Văn hóa Phục Hưng còn mang đến cho châu Au những phát kiến về địa lí. Trước năm 1500, về cơ bản, các châu lục lón không hề “giao tiếp” với nhau. Đến khi Columbus tìm ra châu Mĩ, Vasco da Gama vòng qua mũi Hảo Vọng ở châu Phi, cập bến A n Độ, Magellan du hành vòng quanh th ế giới, tình trạng biệt lập giữa các châu lục mới bị phá vỡ. Thời kì này mở ra những hoạt động giao lưu quy mô lớn, biến th ế giới thành một thực thể thống nhất, tác động qua lại và hỗ trợ lẫn nhau. Từng đoàn thủy thủ kiên trì, dũng cảm đôi mặt với bao nguy hiểm rình rập để giương buồm ra Đại Tây Dương, A n Độ Dương và Thái Bình Dương, cắm lá cờ của các nước châu Au khắp nơi. Mọi hoạt động của con người chuyển từ đất liền sang biển. Nhờ vậy, th ế giới tiến một bước dài đến với thời hiện đại. Các phát kiến địa lí đã mang về cho châu Au những nguồn của cải vô tận, đồng thời, gây ra tai họa khủng khiếp cho cư dân các lục địa A, Phi và Mỹ Latinh. Sự cướp bóc và xâm lược của bè lũ thực dân trở thành cơn ác mộng của nhân dân các nước thuộc địa. Những quốc gia ở khu vực này trở nên nghèo nàn lạc hậu, người dân bị bán làm nô lệ, chịu cảnh tan cửa nát nhà.

Sau phát kiến địa lí, người châu Au bắt đầu vươn ra th ế giới bằng đường biển. Họ không mừng mở rộng khai thác thuộc địa, thị trường thương mại của châu Au không còn hạn chế quanh Địa Trung Hải nữa mà mở rộng ra khắp th ế giới. Điều này đã tạo đà cho công thương nghiệp phát triển. T rên vũ đài hoàn toàn mới ấy, các hoạt động công thương nghiệp ngày càng sôi nổi, phương thức sản xuất theo thể chế phong kiến lạc hậu trước kia chuyển sang thể chế tư bẳn chủ nghĩa tiên tiến, gây ảnh hưởng nhất định tới sự phát triển kinh tế của các khu vực khác trên th ế giới.

Đây là thời kì th ế giới đạt được những tiến bộ vượt bậc, châu Au thực hiện những cải cách lớn trên bình diện văn hóa, kinh tế, tôn giáo..., mang đến ánh sáng rực rỡ cho chủ nghĩa tư bản, nhờ thế, các nước châu Au tạo dựng được vị trí hàng đầu trong mấy trăm năm tiếp theo. Trong khi đó, khu vực A Rập, Â n Độ, Trung Quốc và N hật Bản chưa có thay đổi gì lớn, tốc độ phát triển cũng chậm hơn các nước châu Au. Tuy vậy, trước khi người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha khám phá th ế giới bằng đường biển, nhà hàng hải Trịnh Hòa người Trung Quốc đã dẫn theo một đội thuyền viễn dương có quy mô lớn, hướng về Tây Á và bờ Đông châu Phi, mở ra con đường thông thương giữa Đông Á, Tây Á và Đông Phi.