Con Mèo Đen

SỰ SỤP ĐỔ CỦA NHÀ USHER

“Trái tim người như cây đàn lơ lửng

Hễ chạm vào sẽ vang tiếng ngân nga”

– De Bérange.

Trọn một ngày mùa thu ảm đạm, tối tăm và tĩnh mịch, khi những

quầng mây đè nặng trên bầu trời, tôi rong ruổi một mình trên lưng

ngựa, qua vùng nông thôn nọ buồn tẻ đến lạ lùng. Và cuối cùng khi

bóng tối kéo đến, hiện ra trước tầm mắt tôi là Nhà Usher buồn

thảm. Tôi không rõ vì sao – nhưng ngay từ ánh mắt đầu tiên khi

nhìn thấy ngôi nhà, một cảm giác u uất không thể chịu đựng đã tràn

ngập linh hồn tôi. Tôi nói là không thể chịu đựng, bởi vì cảm giác ấy

chẳng nhường nào xoa dịu nổi bằng bất kì cảm xúc trữ tình dễ chịu

nào, loại cảm xúc mà tinh thần con người thường có khi nhìn ngắm

cả những cảnh tượng hoang vu hay tàn khốc nhất. Tôi nhìn lên cảnh

tượng trước mắt – ngôi nhà trơ trọi, cùng cảnh trí đơn điệu của lãnh

địa này, những bức tường lạnh lẽo, các ô cửa sổ trông như những

con mắt vô hồn, vài bụi cây um tùm, mấy thân cây mục ruỗng trắng

bệch – với nỗi trầm uất tột cùng trong linh hồn mà tôi không thể so

sánh với bất cứ cảm xúc nào ngoài xúc cảm của con nghiện thuốc

phiện khi vừa trải qua cơn mê – cú lật người cay đắng vào cuộc

sống thường nhật, thực tại xấu xí hiện ra khi màn che rơi xuống. Trái

tim tôi lạnh băng, chùng xuống, co thắt – một nỗi sầu muộn không

thể cứu vớt mà dù có cố tưởng tượng đến đâu, tôi cũng không thể

biến nó thành cái đẹp. Là điều gì – tôi dừng lại ngẫm nghĩ – là điều

gì đã khiến tinh thần tôi sa sút đến vậy trong khi ngắm nhìn Nhà

Usher? Đây là một bí ẩn chẳng cách nào giải thích; tôi cũng không

thể đối mặt với những bóng đen tưởng tượng tụ tập lại quanh mình

trong khi suy ngẫm. Tôi buộc phải tìm về với kết luận chưa thoả

đáng rằng dù chắc chắn là có những kết hợp giữa các sự vật tự

nhiên hết sức đơn giản lại chứa đựng sức mạnh có khả năng ảnh

hưởng đến chúng ta, nhưng việc phân tích sức mạnh này lại nằm

ngoài khả năng của chúng ta. Tôi tự nhủ rằng, nhiều khả năng chỉ

một sắp xếp khác biệt đơn giản trong cảnh trí, trong các chi tiết của

bức tranh, cũng đủ để thay đổi, hay có lẽ để loại trừ cảm giác bi

thương mà nơi này tạo ra. Và để thực thi ý tưởng này, tôi ghìm

cương ngựa đến bên bờ một hồ nước ảm đạm đang nằm lặng ngắt

trong ánh sáng quái dị bên cạnh ngôi nhà, nhìn xuống khung cảnh

phản chiếu, bụi cỏ dại xám xịt, những thân cây rùng rợn, và các ô

cửa sổ trông như con mắt vô hồn. Tôi nhìn xuống nhưng với cái

rùng mình còn kinh sợ hơn trước.

Dẫu vậy, toà dinh thự sầu thảm này là nơi tôi sẽ tạm trú trong vài

tuần. Chủ nhân của nó, Roderick Usher, từng là một trong những

người bạn thân của tôi thời thơ ấu; nhưng đã nhiều năm trôi qua kể

từ lần cuối chúng tôi gặp nhau. Tuy nhiên, gần đây một bức thư đã

đến tay tôi tại một vùng xa xôi của đất nước, một lá thư anh gửi, với

giọng nài nỉ vô cùng khẩn thiết, và không chấp nhận cách phúc đáp

nào khác ngoài gặp mặt trực tiếp. Lá thư thể hiện rõ sự lo lắng bồn

chồn. Tác giả lá thư nói về một căn bệnh cấp tính – một chứng rối

loạn thần kinh đang đè nặng lên anh – cùng mong muốn chân thành

được gặp tôi, người bạn thân nhất, và quả thực cũng là người bạn

duy nhất của anh, với hi vọng rằng có tôi bầu bạn khuây khỏa, căn

bệnh của anh có thể thuyên giảm chút ít. Chính cái cách anh nói

toàn bộ những điều trên, và cả nhiều điều khác nữa – chính tình

cảm bộc lộ rõ rệt đi kèm với yêu cầu của anh – đã khiến tôi không

có chút cơ hội nào để do dự; và vì thế tôi nghe theo lời triệu hồi mà

đến giờ tôi vẫn cho là rất lạ lùng.

Mặc dù từng là bạn thân khi còn nhỏ, nhưng tôi thực sự biết rất ít

về bạn mình. Anh luôn là người cực kì kín đáo dè dặt. Tuy nhiên, tôi

biết rằng từ xa xưa, tổ tiên của anh đã được biết tới với tính cách

đặc biệt nhạy cảm, thể hiện qua nhiều tác phẩm nghệ thuật cao quý

trong thời gian dài, và gần đây thì bộc lộ ở những việc từ thiện hào

phóng nhưng không hề phô trương, cũng như niềm đam mê dành

cho tính phức tạp của khoa học âm nhạc, có lẽ còn nhiều hơn là

đam mê dành cho vẻ đẹp thông …