Quảng Bình Thắng Tích Lục PDF

Quâiig-Binh sir-tich dia-div Imrc-khâo.

Quyên Quâng-binh tháng-tíeh-luc này là môt ban bièn-tâp các thi-vàn va cá-dao ve các noi danh-tháng Irong tînh Quáng- bìnli. Nhfrng bài ày trích cr các sách, các báo, hoac bien-sao

o* các co-bi thach-dóng, hoac góp nhat nlurng loi khâu-lruyën

ô’ dàn-gian, xeni qua có the biê't dupe nhiëu dieu hay truyên la nià thiròng it khi de y dën.

Nay muôn cho dôc-giâ rô nlnrng chô danh-thang kê ô’ trong bân-biên-tâp này, thi ngoài ra nlnrng tiëu-dûn dà chép o dàu de moi bài thi ca ròi, soan già xin liroc-thuàt sir-tich và dia- dir tînh Quâng-binh ra sau này, de tien bë khâo-sât.

Sur-tieh. — Tînh Quâng-binh nguyên xua thuôc vë bô Viêt- thirùng, vë hoi nôi-thuôç nirác Tau, nhà Tan dôi làm Tirong- quân, dën nhà Hàn goi là Nhât-nam. Nhung trong lúe bay giò. dan cir 6' dây toàn là gidng nguò’i Láin-áp tire là ngiròi Chièm- thành. Sau vi ho hay phá roi, nên dën dòri vua Thành-tôn nhà Lÿ (nam 1069) dem quân vào dànli, bat duoc vua Chiêm- thành là Chë-Cü nên Chë-Cii phâi nhiròng cho niróc ta ba châu là Bia-lÿ, Ma-linh và Bô-chinh mà chuôc tôi. Bô-chinh (sau doi làm Bô-chânh-ehâu) và Bia-lÿ (sau dôi làm Lâm- binh-châu) tire là phàn dât tînh Quâng-binh ngày nay. Côn Ma-linh (sau dôi làm Minh-linh châu) nay thuôc vë dia phân tînh Quâng-tri (phu Vïnh-linh, huyen Gio-linh, phu Trièu-phong).

Vë sau, dât Quâng-binh lai dôi làm Lâm-binh-phû, ròi Tàn- binh-phu, dën Tiên-binh-phû. Sau khi dire Gia-du vào trân o Thuân-hôa-chàu (nam 1558), roi moi thiët làp thành Quâng- binh dinh, chia làm hai chàu, Bác-bo-chánh và Nam-bo-chánh, lay sòng Gianh làm giói han.

Bác-bó-chánh thuôc ve phan dat viia Le và chúa Trinh ò*

ngoài Bac, con Nam-bo-chành thì ve pliàn chúa Nguyèn b Nam.

Su* chia ber eòi nhu* vày, nguyèn do tai hai nhà Nguyen, Trinh tranh quyën nliau ma sinh ra. Mà cìing vi cò* av, nèn dát Quâng-binh khi bay giò* trò* nên mòt noi chien-trircrng rat kich-lièt, trai trong mot khoâng bon tram nani. Càc tràn giao chiè'n ciia Nguyên-Trinh quan hè nhàt là : lo) Tràn thù* nhàt dánh tai bò* sòng Nhut-lè nani 1627;

2°) Tràn thir uhi tai tâ ngan sòng Gianh nàm 1640;

3°) Tràn thú* ba tai luy Triràng-duc nam 1655.

Sau tràn thù* ba ròi, thi nghi dánh, Trinh thì trò* ve Bac, Nguyèn thì o* lai Nani. Ben nani 1774, nghîa là càdì horn mot tram nani, nhon lúe nhà Nguyèn b Nam bi quàn Tàv-

son dáy loan, chúa Trinh là Trinh-Sum nitri thùa co* vào cliièm Nam bò-chành. Nhmig cliang duoc bao làu lai bi Tàv-

san dánh duòi ra tó*i Tliang-long (Hanoi) ròi thua chay.

Ben nani 1801, dùc Gia-long toàn thàng quàn Tày-son, ròi lèn ngòi dè-vj. Khi bay giù* sir chien tranh mói tliièt kèt-liêu, mà phàn toàn thàng ve tay nhà Nguyèn.

Hièn nay càc chièn-lfiy và càc dinh-thu* cü con ducrng di-tich nhu* luy Tràn-ninh, luy Truòng-duc hay là «Lüy-Thày», Binh- ngói, Binh-mu'cri và elio dèli ca con chàu ciia quàn- lính lúe vào tùng chinh ò* Nam-bo-chành cung con lu*u ha lai lày danh-hièu cua càc co vè ngày xua, mà làj) xà hièu, nhu* nlurug làng Chành-hòa (Binh-ngói), Tràng-tièp (Binli- mnòi), Tien-tièp, Ta-tièp, Hùu-tièp, Tà-phan, Hựu-phan, v. v.. Bòi co dia-linh múi sinh nhàn-kièt, trong buoi khai-quoc và Trung-hirng cua Ban-trieu, càc vi cũng than nhu* òng Nguyèn- liuu-Bàt, Nguyên-hû*u-Tiën, Nguyén-húu-Caiih, Trurong-phúc- Phàn, Bào-duy-Tự, huân-lao vi-dai, danh-vong binh-buu, sòng làm tiróng, thàc làm than, hièn nay còli cũ dèn thò* b càc làng trong lïnh.

Trong khi quàn Tày-so n dánh lay tin h Quâng-binh ròi dôi làm Thuân-chânh chàu ; sau dire Gia-long nliùt thóng lai cai làm Quâng-binh dinh nhu* triurc.