Hỏi - đáp các quy định của pháp luật về thừa kế

Hội đồng chỉ đạo xuất bản

Chủ tịch Hội đồng:

TS. Nguyễn thế kỷ

Phó Chủ tịch Hội đồng:

TS. Nguyễn Duy Hùng

Thành viên:

TS. Nguyễn tiến hoàng

ts. nguyễn an tiêm

TS. Vũ Trọng Lâm

5

LờI NHà XUấT BảN

Quan hệ thừa kế là một loại quan hệ pháp luật có nội dung kinh tế, xã hội sâu sắc, xuất hiện đồng thời với quan hệ sở hữu và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài ng−ời. Một mặt, quan hệ sở hữu là quan hệ giữa ng−ời với ng−ời về việc chiếm hữu của cải, vật chất trong xã hội, đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất - l−u thông - phân phối của cải vật chất. Mặt khác, quan hệ sở hữu làm tiền đề xuất hiện quan hệ thừa kế. Ng−ợc lại, quan hệ thừa kế có tác dụng duy trì quan hệ sở hữu. Nh− vậy, quan hệ sở hữu và quan hệ thừa kế có mối liên hệ hữu cơ với nhau. Từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1959, Sắc lệnh số 90/SL ngày 10-10-1945 cho phép tạm thời áp dụng những văn bản pháp luật dân sự của chế độ cũ với điều kiện "những luật lệ ấy không trái với nguyên tắc độc lập của n−ớc Việt Nam và chính thể cộng hoà". Vì vậy các quy định về thừa kế trong ba Bộ luật: Dân luật giản yếu Nam kỳ (năm 1883), Dân luật Bắc kỳ (năm 1931), Hoàng Việt Trung kỳ hộ luật (năm 1936), vẫn đ−ợc áp dụng tại ba miền của đất n−ớc. Hiến pháp năm 1980 ra đời, quyền thừa kế của công dân đ−ợc tiếp tục ghi nhận trong văn bản pháp lý cao nhất này. Điều 27 Hiến pháp năm 1980 quy định: "Pháp luật bảo

6

hộ quyền thừa kế tài sản của công dân". Để phục vô cho việc xét xử các tranh chấp về thừa kế, qua tổng kết rút kinh nghiệm công tác xét xử về thừa kế, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông t− số 81 ngày 27- 7-1981 h−ớng dẫn giải quyết các tranh chấp về thừa kế nh−: xác định di sản thừa kế, thừa kế theo di chúc, thừa kế theo pháp luật, chia di sản thừa kế... Ngày 30- 8-1990, Hội đồng Nhà n−ớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Pháp lệnh thừa kế. Qua hơn 5 năm thực hiện Pháp lệnh thừa kế và thực tiễn xét xử cho thấy Pháp lệnh thừa kế đã đi vào cuộc sống và về cơ bản vẫn phù hợp với thực trạng các quan hệ thừa kế hiện nay, bảo đảm quyền thừa kế của công dân, đ−ợc các tầng lớp nhân dân đồng tình, chấp thuận. Do đó, Bộ luật dân sự đ−ợc ban hành (ngày 28- 10-1995, có hiệu lực thi hành từ ngày 01-7-1996) đã kế thừa hầu hết các quy định của Pháp lệnh nói trên. Tuy nhiên, trong từng điều khoản cô thể, Bộ luật dân sự năm 1995 có chỉnh lý, bổ sung nhằm đ−a các quy định của pháp luật về thừa kế vào cuộc sống một cách thiết thực hơn. Ngoài ra, chế định thừa kế trong Bộ luật dân sự năm 1995 đ−ợc bố trí, sắp xếp lại một cách có hệ thống, chặt chẽ và hoàn thiện, đáp ứng đ−ợc những đòi hỏi của đời sống xã hội trong lĩnh vực này; đồng thời tạo điều kiện cũng nh− khuyến khích mọi cá nhân tích cực lao động sản xuất, tăng thêm của cải vật chất cho gia đình và xã hội. Đến ngày 14-6-2005, Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ bảy đã thông qua Bộ luật dân sự năm 2005, từ ngày 01-01-2006 Bộ luật dân sự năm 2005 sẽ đ−ợc áp dụng thay thế cho Bộ luật dân sự năm 1995. Quy định pháp luật về thừa kế một lần nữa lại